Lees hier de inleiding

Inleiding. Bureaucratische overlast?

De gezichten van overlast

Sommige mensen weten uitstekend hoe bureaucratische overlast eruitziet. Dat geldt in ieder geval voor de tienduizenden slachtoffers van de Toeslagenaffaire. Deze mensen hadden een toeslag aangevraagd en ontvangen voor kinderopvang. Vervolgens werden ze zonder enig bewijs beschuldigd van fraude en kregen ze boetes opgelegd. Ze moesten alle ontvangen toeslagen terugbetalen. Op hun bezwaren, vragen en pleidooien is jarenlang niet gereageerd of er is doorverwezen naar een ander loket. Velen raakten huis, werk, partner en soms hun kinderen kwijt. Ze waren niet het slachtoffer van een superschurk of van een dictator, maar van een bureaucratie. Deze mensen wisten meestal weinig van die bureaucratie, maar ze kunnen inmiddels precies vertellen hoe bureaucratische overlast eruitziet.

De slachtoffers van de Toeslagenaffaire waren niet de enigen die de afgelopen decennia genegeerd of achtervolgd werden door een blinde overheid. De overheid is niet de enige bureaucratie die slachtoffers maakt. Bureaucratische overlast heeft veel gezichten. Jongeren die 'zoekraken' in de jeugdzorg, werknemers die een zelfevaluatie moeten schrijven, mensen die een bedrijf willen beginnen, digibeten die met het openbaar vervoer willen reizen, patiënten die niet goed in een vakje passen, mensen die subsidie of andere financiële steun aanvragen. Al die mensen kunnen prima vertellen hoe bureaucratische overlast eruitziet. Soms is die overlast alleen hinderlijk of lastig. Soms kan hij levens kapotmaken. En dat terwijl bureaucratische overlast nergens voor nodig is.

Bureaucratie of bureaucratische overlast

Bureaucratische overlast is iets anders dan bureaucratie. Een bureaucratie is een organisatie die regelingen maakt. Bureaucratieën vinden we overal, niet alleen bij de overheid, maar ook bij bedrijven, een sportvereniging, in de zorg en het onderwijs. Een bureaucratie hoeft niet schadelijk te zijn. De regelingen bij een bureaucratie kunnen heel wat opleveren. Zonder verkeersregels zouden we de straat niet meer op durven, zonder belastingsysteem zou die straat er niet eens zijn.

Het gaat er niet om of er 'te veel' bureaucratie zou zijn. Te veel bureaucratie bestaat niet. Er zijn veel verkeersregels, maar het aantal regels is niet waar mensen last van hebben. Het heeft dan ook weinig zin om 'bureaucratie' te bestrijden. Waar het om gaat, is dat de nadelen van een bureaucratie voor een doelgroep (mensen die te maken hebben met de effecten) zo groot kunnen zijn dat eventuele voordelen daar niet tegenop wegen. Dan is er sprake van bureaucratische overlast voor die doelgroep.

De bestrijding van bureaucratie is niet zinvol; het gaat om de bestrijding van bureaucratische overlast.

Onderzoek naar de aard en oorzaken van bureaucratische overlast

Het verschil tussen bureaucratie en bureaucratische overlast is belangrijk voor de aanpak. Bureaucratie is misschien onvermijdelijk, maar bureaucratische overlast is dat zeker niet. Het uitgangspunt van dit boek is dat bureaucratische overlast effectief is aan te pakken. Een blinde aanpak werkt niet en daarom is onderzoek nodig naar de aard en oorzaken van die overlast. Zulk onderzoek is zeldzaam en wat er is, heeft tot nu toe te weinig richting. In dit boek laten we zien wat bureaucratische overlast is en hoe hij systematisch en met theoretisch inzicht te onderzoeken is bij elke vorm van bureaucratie.

Niet iedereen zal direct overtuigd zijn van het nut en de noodzaak van een nieuwe onderzoeksystematiek en een onderliggende theorie. De eerste hoofdstukken zijn er om die kritische mensen te overtuigen. Hoofdstuk 2 laat zien dat overlast in alle sectoren voorkomt en zeker niet alleen een overheidsding is en dat problemen die mensen krijgen door een bureaucratie sterk op elkaar lijken. Hoofdstuk 3 geeft de belangrijkste argumenten voor een nieuwe systematiek en theorie en heet niet voor niets 'Hoe het niet moet'. In dit hoofdstuk staat duidelijk waarom zoiets vaags als de 'aanpak van bureaucratie' onzin is en weinig oplevert voor de doelgroepen. Uiteraard gaat het in hoofdstuk 4 over wat er wel nodig is. Hoofdstuk 5, met redelijk luchtige voorbeelden die dicht bij huis blijven, laat zien wat onderzoek op kan leveren. De systematiek en de onderbouwende theorie zijn uitgebreid besproken in de hoofdstukken 6 tot en met 12. De Begrippenlijst (toegevoegd als bijlage) geeft ter ondersteuning een overzicht van alle belangrijke definities (omschrijvingen). De volgende drie hoofdstukken (13, 14 en 15) laten zien wat deze theorie en systematiek opleveren. Mensen die te maken hebben met overlast door beperkingen door bureaucratie (hoofdstuk 13), met verwijsregelingen (hoofdstuk 14) of met regelingen voor toeslagen of andere subsidies (hoofdstuk 15), kunnen er direct mee aan de slag.

Voor wie is dit boek?

Dit boek is bedoeld voor optimisten die niet om de harde feiten heenlopen, maar een weg blijven zoeken. Door overlast getroffen doelgroepen hebben weinig aan beroepspessimisten of amateurpsychologen die overlast wegzetten met een 'tussen de oren'-verhaal. Ze hebben te weinig aan alleen treurige verhalen, want die zijn er helaas al genoeg. Ook de vervolging van schuldige bureaucraten levert op zich nog altijd te weinig op.

Dit boek is bedoeld voor mensen die willen begrijpen wat bureaucratische overlast is en waar die vandaan komt. Ze ondersteunen de mensen die die overlast willen aanpakken, zoals getroffen doelgroepen of hun vertegenwoordigers, maar ook managers en bestuurders. Bureaucratische overlast is effectief aan te pakken, niet door stoer te doen, maar door handen en hersens goed te gebruiken.

Bestel hier het boek

Bureaucratische overlast

voor 25 euro incl.