Mensen denken misschien dat ze het over hetzelfde hebben wanneer ze termen als 'bureaucratisch', 'bureaucratie', 'overmatige bureaucratie', 'last van bureaucratie' of 'bestrijding van bureaucratie' of 'overbodige regels' gebruiken. In de praktijk blijken ze het vaak over verschillende zaken te hebben. En dat is schadelijk voor de effectieve aanpak van bureaucratische overlast.

Hoe dat werkt? Er zijn vele goedbedoelde, slimme en empathische initiatieven om het leven van mensen beter te maken door het uitschakelen van negatieve effecten van bureaucratie. Ik heb diep respect voor de mensen die zulke initiatieven vormgeven en ik zal eerlijk bekennen dat ik dat zelf niet vol zou houden. Maar vanaf de zijlijn, als wetenschapper kan ik ook genoeg bijdragen. Mijn bijdrage hier is het voorkomen van misverstanden en de bevordering van duidelijke taal.

De taal waarin pogingen tot 'bestrijding van bureaucratie' e.d. beschreven worden, is te vaag en kan daardoor te makkelijk voor minder goede doelen worden gebruikt. In mijn boek Bureaucratische overlast beschrijf ik ondermeer hoe bestrijding van zoiets vaags als 'overbodige regelgeving' in het onderwijs, voor schoolbesturen goed uitpakte maar niets opleverde voor docenten. Soortgelijke vaagtaal werd ook gebezigd bij de grote operaties in de jeugdzorg en daar hebben maar weinig kinderen wat aan gehad. Het is 'goed' en zelfs sexy om 'tegen bureaucratie' te zijn. Juist daarom is het bijzonder moeilijk om je tegen bepaalde maatregelen 'tegen bureaucratie' te verzetten, ook al zijn ze overduidelijk nadelig voor bepaalde doelgroepen.

Een van de voorwaarden voor de effectieve aanpak van overlast is dat begrippen en mogelijke verbanden duidelijker worden. Daarom publiceer ik de komende maanden columns over de aard en gevolgen van de zeven belangrijkste misverstanden.

Chris Baerveldt www.buroverlast.nl