Misverstand 3: bureaucratie dient een algemeen belang

zaterdag 14 maart 2026 21:55

Bureaucratie werkt niet voor iedereen hetzelfde. De effecten van bureaucratie verschillen meestal tussen doelgroepen. Bij de aanpak van overlast moet altijd de doelgroep benoemd worden. Wie dat vergeet, maakt te makkelijk negatieve effecten onzichtbaar.


Sommige maatregelen tegen bureaucratische overlast leveren zoveel op dat ze een algemeen belang lijken te dienen. Een voorbeeld. Belgische burgers moesten tot 2007 vaak bij het ene loket een zegel kopen om bij een ander loket (een andere dienst) een administratieve handeling te kunnen verrichten, zoals de aangifte van een geboorte. De afschaffing van dit systeem in 2007 werd breed gevierd. Maar zo werkt het lang niet altijd. En dat schept verwarring.


In de eerste plaats wordt vaak ten onrechte de indruk gewekt dat maatregelen goed uitwerken voor iedereen. De grote operaties 'tegen bureaucratie' in het onderwijs, de zorg en de jeugdzorg in de laatste decennia verminderden misschien bureaucratische lasten voor sommige doelgroepen. De bureaucratische overlast voor de primaire doelgroepen (scholieren, kinderen, patiënten) bleef echter buiten beeld. Kennelijk waren ze geen onderdeel van een algemeen belang.


In de tweede plaats leveren ook positief bedoelde maatregelen soms weinig op voor primaire doelgroepen. Neem bijvoorbeeld de verwijsregeling voor kinderen die moeilijk leren lezen op school. Kinderen worden op basis van een diagnose (zoals dyslexie of gezinsproblemen) al of niet verwezen naar bepaalde specialisten. Men kan met goede wil budget vrijmaken voor vereenvoudiging van de administratie of de aanvraagprocedure. Dat kan voordelig zijn voor leerkrachten en specialisten, maar levert weinig op voor de kinderen. Die kinderen moeten door de verwijsregeling wachten op ondersteuning en lopen tijdens dat wachten vaak grotere achterstanden op. Zij hebben er meer aan dat het budget wordt besteed aan het tegengaan van (schadelijke effecten door) wachttijd.


Geef bij maatregelen tegen bureaucratische overlast altijd expliciet de (verwachte) effecten aan per doelgroep. Dat is duidelijker en eerlijker en voorkomt weggegooid geld.